گزارشي از كنفرانس نسخه شناسي فارسي که از اول تا پنجم مهر ماه امسال در شهر وين كشور اتريش برگزار شده بود. در اطلاعیة ارائه گزارش در كتابخانه ملي، دو فایل نیز افزوده بودم :1: برنامه همايش. 2: شركت كنندگان فعال (سخنران) و غیر فعال (غیر سخنران)، تا خوانندگان (و حاضران نشست گزارش) با خواندن آنها بدانند اصل موضوع چیست.
ارائه این گزارش در کتابخانه ملی به درخواست خودم بود وگرنه بنظر نمی رسد الزامی در ارائه گزارش علنی داشته باشم، چه اگر غیر از این بود، هرازگاهی باید شاهد گزارش سفری می بودیم که نیستیم. سخنگوي كنفرانس هم نيستم و تنها نظرات شخصي خود را بيان مي كنم.طرف هاي ايراني همايش مركز پژوهشي ميراث مكتوب و مجله نامه بهارستان بودند. انتخاب سخنرانان براساس كارهاي علمي منتشر و ارائه شده آنان در زمينه نسخه شناسي بود و برخي افراد پيشنهادي طرفين بدليل عدم وجود كار علمي منتشر شده از سوي آنان در زمينه نسخه شناسي مورد قبول و مذاكره قرار نگرفتند. البته وجود برخي مسائل شخصي و غير علمي نيز قابل كتمان نيست. 2 نفر پيش از سفر عذر خواستند: دكتر محمد رضا شفيعي كدكني و آقاي رحيمي ريسه.
محل اقامت بیشتر شرکت کنندگان در هتل چهار ستاره پرنس اوگن بود که در کناره شهر، و تنها چندین کیلومتر با محل آکادمی فاصله داشت و کمتری در پانسیون اشتات پارک که در مرکز شهر، و کمتر یک کیلومتر با آکادمی فاصله داشت و کمتر از ده دقیقه پیاده روی. درست است که چهار ستاره نبود اما بخت با من بود که محل اقامتم در آنجا تعیین شده بود. به ساکنان هتل پرنس اوگن حسادت نمی کردم، هرچند نمی توانستم مانند آنان از بلیت هفتگی مترو و تراموای خود بخوبی استفاده کنم. دیر رسیدگان هم در هتلی دیگر جا داده شدند.
این کنفرانس علمی ساده، منظم، بموقع، و کم خرج برگزار شده بود. نه افتتاحیه ای داشت با سخنان و پیام این و آن، نه اختتامیه ای پرطمطراق و با موزیک و نورباران. نه پوستری و بروشوری، و نه پلاکاردی و تبلیغاتی. نه خبرنگاری و نه مصاحبه ای. سخنرانان با نام حقیقی دعوت شده بودند و نه اینکه از سازمانی خواسته باشند تا شاید رئیس بیاید و یا هرکس دیگری را بفرستد. در اسناد كنفرانس نيز تنها نام شخصي افراد آمده بود و نه القاب تشريفاتي و حتي درجه علمي آنان. 20 نفر سخنران (اکثرأ ایرانی) و 32 نفر میهمان (اکثرأ اروپایی)، در تالاری که کمتر از 60 صندلی داشت. هیچ کس بی دعوت نیامده بود و میهمانان غیر سخنران خرج خود را داده بودند. چند نفر هم از هردو گروه نیامده بودند. سخنرانان تنها سه شام را میهمان بودند و بقیه خرجشان با خودشان بود. انستيتو ايرانشناسي تنها زمانی میهمانان غیر سخنران را به شام میهمان کرد که خرج شام با آكادمي علوم و رایزنی فرهنگی کشور ما بود. هیچ سخنرانی در میان سخنرانی دیگران غایب نمی شد!، با این توجیه که "من که حرفم را زده ام، چرا باید حرف دیگران را گوش کنم".
سخنراني ها به ترتيب ارائه:
ایرج افشار: "نگاه پانورامايی به نسخه شناسی نسخه های خطی فارسی"، اکبر ایرانی: "اهمیت چاپ فاکسیمیله (چاپ عکسی) از لحاظ ضوابط نسخه شناسی و شناخت متن برای تصحیح متون فارسی"، نادر مطلبی کاشانی: "آداب رنگین نویسی در نسخه های خطی"، فرانسیس ریشارد: "مهرها و نقش آن در شناخت نسخ خطی فارسی"، صادق آصف آگاه: "بازسازی کتابخانه های کهن قاجاری بر اساس مهرها"، پاول لوفت: "تشخیص اصالت اشعاری که در بعضی از اسناد و سنگ نوشته های دوره قاجار نقل شده است"، علی اشرف صادقی: "نشانه های زیر و زبری در نسخه های خطی فارسی"، یان یوست ویتکام: "ساختار متون در نسخ خطی فارسی تا قرن 16میلادی"، محسن جعفری مذهب: "درباره «اهمیت واتر مارک در سالیابی اسناد و نسخ خطی بی تاریخ"، پریسا کرم رضایی: "بررسی انجامه کاتبان درمجموعه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران"، ناصر گلباز: "نقش بانک اطلاعات نسخه های خطی ایران در گسترش تحقیقات میان رشته ای"، سوسن اصیلی: "درباره «بررسی و طبقه بندی نسخه های مصور کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران"، فریبا افکاری:"درباره «کاربرد برافزوده ها در شناخت نسخ خطی"، قنبرعلی رودگر: "موضوع «حاشیه و حاشیه نویسی در نسخه های خطی"، الگا واسیلوا: " نکاتی چند در مورد جلدهای طلا کاری شده در ربع آخر قرن 16میلادی و جلدسازی محمد زمان بن میرزابیگ تبریزی صحاف"، محمد وفادار مرادی:"شناخت کاغذ عصر سلجوقی با تکیه به نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی"،امر يزدان عليمردانف: "ميراث مكتوب فرهنگستان علوم تاجيكستان و اهميت تاريخي، علمي و فرهنگي آن در مطالعات مربوط به خاور نزديك و خاورميانه"، عمادالدين شيخ الحكمايي: "نحوست تربيع و خوش يمني اعداد فرد: تأثير دو انديشه كهن در آرايه ها و كالبد نسخه هاي خطي"،الگا ياستربووا: " درباره بعضي از عجايب مربوط به نسخه هاي خطي كلكسيون ژنرال كنستانتين فون كافمن"،علی صفری: "راهکارهای پیشنهادی برای طبقه بندی قلم های اسلامی با معرفی دو نمونه از قلم های مورد استفاده در نسخه های خطی فارسی"
جمع بندي كنفرانس را چهار خانم برگزار كردند:
خانم فريبا افكاري: بررسي مقالات كلي
خانم منيژه بياني: بررسي مقالات مواد كتابت
خانم پريسا كرم رضايي: بررسي مقالات كتابت
خانم سوسن اصيلي: بررسي مقالات هنر در نسخه شناسي
قول هايي هم داده شده كه مقالات منتشر خواهد شد.
سه برنامه جنبی هم بود:
بازدید از آرشیو ملی اتريش
بازدید از کتابخانه ملی اتریش
بازدید از اماکن دیدنی مرکز شهر (اختیاری)
(یک برنامه پیش بینی نشده هم بود. در نشست اختتامیه، کتاب مجموعه مقالات اهدایی به پروفسور برت فراگنر بمناسبت 65 مین سال تولد او که تازه از چاپ درآمده بود به او اهدا شد) البته اکثر ایرانیان حاضر، از یک روز آزاد پیش از کنفرانس استفاده کرده و سری هم به براتیسلاوا پایتخت جمهوری اسلواکی زدند که پایتخت کتاب کودک دنیا نیز هست.
در نشست پایانی کنفرانس، رئیس آکادمی علوم، رئیس آرشیو ملی و رئیس کتابخانه ملی اتریش هم آمدند، اما هیچکس جلوی پایشان بلند نشد. چون دیرتر از دیگران رسیده بودند در ردیف آخر نشستند که چند صندلی برایشان گذاشته بودند. هیچ کدام هم اصرار نداشتند که سخنرانی کنند، یعنی هیچکس هم از آنها خواهش نکرد. البته من بر ترکیب سخنرانان و موضوع سخنرانی ها نیز انتقادهایی داشتم و دارم که برخی را گفته و اکثری را نگفتم. و از رفتار هموطنان ما هم، هم!!! برخی مطالب هم گذاشته بودم تا پرسشی پیش آید تا پاسخ دهم که نپرسیدند و نگفتم. از همه تلاشگران برگزاری کنفرانس سپاسگزارم که نعمتم افزون شود.
در نشست گزارش کنفرانس در تالار 80 نفره کتابخانه ملی ایران، که در اواخر وقت اداری (14 تا 15) برگزار شد، تنها 11 نفر حاضر بودند !که تنها 2 نفر رأس ساعت 14 حاضر شده بودند که با حضورشان ارائه گزارش را آغاز کردم. 7 نفر تا ساعت 15/14، و 2 نفر 30/14 آمدند. بازهم دستشان (شاید هم پایشان) درد نکند.
نتیجه گیری اخلاقی:
* نیازی به آموختن نیست
* نیازی به دادن گزارش نیست
* نیازی هم به شنیدن گزارش نیست
* نیازی به سروقت رسیدن نیست
* نیازی هم به تکرار گفته شده ها برای دیر رسیدگان نیست .
منتشره در نشريه الكترونيكي شيرازه شماره ۵، مرداد و شهريور ۱۳۸۷